Καθαρίζουμε την πόλη μας από ζωικά υποπροϊόντα (ΖΥΠ)

Ζωικά υποπροϊόντα δυνητική πηγή κινδύνων για τη δημόσια υγεία και την υγεία των ζώων

ΖΩΙΚΑ ΥΠΟΠΡΟΙΟΝΤΑ

Τα ζωικά υποπροϊόντα που δεν προορίζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο αποτελούν δυνητική πηγή κινδύνων για τη δημόσια υγεία και την υγεία των ζώων. Κατά το παρελθόν οι κρίσεις που συνδέθηκαν με την εκδήλωση εστιών αφθώδους πυρετού, την εξάπλωση μεταδοτικών σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών, όπως η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών (ΣΕΒ), και την ύπαρξη διοξινών σε ζωοτροφές κατέδειξαν τις συνέπειες από την ακατάλληλη χρήση ορισμένων ζωικών υποπροϊόντων για τη δημόσια υγεία και την υγεία των ζώων και την ασφάλεια της τροφικής αλυσίδας των ανθρώπων και των ζώων. Οι κρίσεις αυτές έχουν άμεσο αντίκτυπο στην κοινωνικοοικονομική κατάσταση των κτηνοτρόφων και άρα στην ανάπτυξη ή όχι της κτηνοτροφίας, στην βιωσιμότητα  των εμπλεκόμενων βιομηχανικών κλάδων, στην ασφάλεια των παραγόμενων προϊόντων ζωικής προέλευσης και ευρύτερα στο περιβάλλον.

Τα ζωικά απόβλητα και τα ζωικά υποπροιόντα (Ζ.ΥΠ.) προέρχονται κυρίως:

  • από τις εκτροφές,
  • από τη σφαγή των ζώων και των πουλερικών,
  • την παραγωγή προϊόντων ζωικής προέλευσης (γαλακτοκομικά προϊόντα, δερμάτινα προϊόντα κ.ά.),
  • ως αποτέλεσμα των μέτρων καταπολέμησης ασθενειών, και
  • κατά τη διάρκεια της διάθεσης των νεκρών ζώων.

Ανεξάρτητα από την πηγή προέλευσής τους αποτελούν δυνητική απειλή για τη δημόσια υγεία,  την υγεία των ζώων και το περιβάλλον. Για τον έλεγχο και την αποτροπή του κινδύνου η προσοχή στρέφεται:

  • στις πρακτικές που εφαρμόζονται στην σίτιση των ζώων στις εκτροφές,
  • στην διαχείριση των ζωικών αποβλήτων και υποπροϊόντων στις κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις,
  • στις προϋποθέσεις που εγγυώνται την ασφάλεια των παραγόμενων προϊόντων ζωικής προέλευσης στις βιομηχανίες και
  • στην διαχείριση των ζωικών υποπροϊόντων που παράγονται στις εγκαταστάσεις παραγωγής και επεξεργασίας ζωικών προϊόντων και παραπροϊόντων.

Νομοθετικό πλαίσιο Ε.Ε για τα ζωικά υποπροϊόντα

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, χρειάζεται ένα συνεκτικό και συνολικό πλαίσιο κοινοτικών υγειονομικών κανόνων για τη συλλογή, τη μεταφορά, τον χειρισμό, τον μετασχηματισμό, τη μεταποίηση, την αποθήκευση, τη διάθεση στην αγορά, τη διανομή, τη χρήση ή την απόρριψη των ζωικών υποπροϊόντων. Οι γενικοί αυτοί κανόνες θα πρέπει να είναι ανάλογοι με τον κίνδυνο που παρουσιάζουν τα ζωικά υποπροϊόντα για τη δημόσια υγεία και την υγεία των ζώων όταν οι επιχειρήσεις τα χειρίζονται κατά τα διάφορα στάδια της αλυσίδας, από τη συλλογή έως τη χρήση ή την απόρριψή τους. Οι κανόνες αυτοί θα πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη τους κινδύνους για το περιβάλλον κατά τη διάρκεια των διαδικασιών αυτών. Το κοινοτικό πλαίσιο θα πρέπει να περιλαμβάνει υγειονομικούς κανόνες για τη διάθεση στην αγορά, συμπεριλαμβανομένων του ενδοκοινοτικού εμπορίου και της εισαγωγής ζωικών υποπροϊόντων, κατά περίπτωση

Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1774/2002

Στις 3 Οκτωβρίου   2002, η ΕΕ εκδίδει τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1774/2002 που διέπει τα ζωικά υποπροϊόντα (ΖΥΠ). Ο κανονισμός έχοντας ως στόχο να προστατέψει  την δημόσια υγεία και την υγεία των ζώων, θεσπίζει αυστηρούς κανόνες για  την συλλογή,  την μεταφορά, την αποθήκευση, τον χειρισμό, τη μεταποίηση τη χρήση και  τη διάθεση/απόρριψη όλων των ζωικών υποπροϊόντων. Αυτοί οι κανόνες μπαίνουν σε ισχύ σε όλη την ΕΕ από την 1η Μαΐου 2003.

Κανονισμός (ΕΚ) 1069/2009 και ο εφαρμοστέος του (ΕΚ) 142/2011

Ο κανονισμός (ΕΚ) 1069/2009 και ο αντίστοιχος εφαρμοστέος του (ΕΚ) 142/2011 καταργεί και αντικαθιστά τον (ΕΚ) 1774/2002. Ο κανονισμός αυτός είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς και ολοκληρωμένης επανεξέτασης που διεξήγαγε η Ευρωπαϊκή επιτροπή για να εκτιμήσει την λειτουργία των ελέγχων στα ζωικά υποπροϊόντα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.             Η επιτροπή με τα κράτη μέλη υπέβαλλε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο το 2005, μια αρχική έκθεση σε σχέση με τα αποτελέσματα της εφαρμογής του (ΕΚ) 1774/2002. Η έκθεση δήλωνε ότι παρόλο που η νομοθεσία δούλευε και ήταν μέσα στους γενικούς στόχους, υπήρχαν τομείς που χρειαζόταν αλλαγές. Οι αλλαγές περιλαμβάνουν επικαιροποίηση και απλούστευση της νομοθεσίας με απώτερο στόχο την μείωση της επιβάρυνσης των επιχειρήσεων από την εφαρμογή του (ΕΚ) 1774/2002.

Με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1069/2009 θεσπίζονται οι κανόνες για την υγεία των ζώων και τη δημόσια υγεία όσον αφορά τα ζωικά υποπροϊόντα και τα παράγωγα προϊόντα τους. Ο κανονισμός καθορίζει τις συνθήκες κάτω από τις οποίες τα ζωικά υποπροϊόντα πρέπει να απορρίπτονται, ώστε να αποτρέπεται η εξάπλωση των κινδύνων για τη δημόσια υγεία και την υγεία των ζώων. Ορίζει τις συνθήκες κάτω από τις οποίες τα ζωικά υποπροϊόντα μπορούν να χρησιμοποιούνται για εφαρμογές σε ζωοτροφές και για διάφορους άλλους σκοπούς, όπως σε καλλυντικά, φάρμακα και τεχνικές εφαρμογές.  Καθιστά υποχρεωτικό για τους υπευθύνους των επιχειρήσεων να χειρίζονται τα ζωικά υποπροϊόντα σε εγκαταστάσεις και μονάδες οι οποίες υπόκεινται σε επίσημους ελέγχους, και προβλέπει ότι οι λεπτομερείς κανόνες για τον χειρισμό των ζωικών υποπροϊόντων και των παράγωγων προϊόντων, όπως τα πρότυπα μεταποίησης, οι συνθήκες υγιεινής και η μορφή των αποδεικτικών εγγράφων που πρέπει να συνοδεύουν τις αποστολές ζωικών υποπροϊόντων για τους σκοπούς ιχνηλασιμότητας, θα πρέπει να καθορίζονται με μέτρα εφαρμογής.

Ο νέος κανονισμός (ΕΚ) 1069/2009 με τον κανονισμό εφαρμογής του (ΕΚ) 142/2011 εξακολουθεί να έχει ένα πολύ ευρύ πεδίο εφαρμογής που καλύπτει όλα τα ζωικά προϊόντα όπως το κρέας, τα ψάρια, τα γαλακτοκομικά και τα αυγά, όταν αυτά δεν προορίζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο, αλλά και άλλα προϊόντα ζωικής παραγωγής όπως δορές και δέρματα, φτερά, μαλλί, οστά, κέρατα και οπλές. Καλύπτει επίσης τα πτώματα των νεκρών ζώων στις εκτροφές, τα ζώα συντροφιάς και τα άγρια ζώα όταν υπάρχει υποψία ασθένειας σ’ αυτά. Συνεχίζει να ρυθμίζει την χρήση των ζωικών προϊόντων ως ζωοτροφές (συμπεριλαμβανομένων των τροφών για ζώα συντροφιάς) λιπάσματα ή τεχνικά προϊόντα και θεσπίζει κανόνες για τον μετασχηματισμό τους σε βιοαέριο και την διάθεση τους μέσω του rendering και της αποτέφρωσης. Ακόμη συνεχίζει να αποτρέπει την χρήση των υπολειμμάτων των τροφίμων ως ζωοτροφής.

Λαμβάνονται υπόψη τις ανησυχίες που εντοπίστηκαν κατά την διάρκεια της επανεξέτασης ο κανονισμός (ΕΚ) 1069/2009:     

Είναι σαφέστερος ως προς το πεδίο εφαρμογής του και ως προς τον καθορισμό των προϊόντων που δεν θεωρούνται πλέον ΖΥΠ και ως εκ τούτου εξαιρούνται από τον έλεγχο του κανονισμού.

Βελτιώνει την κατηγοριοποίηση των ζωικών υποπροϊόντων σύμφωνα με τον κίνδυνο που ενέχουν.

Αφαιρεί διπλές απαιτήσεις έγκρισης για ορισμένες εγκαταστάσεις.

Προσφέρει περισσότερες παρεκκλίσεις τις οποίες μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα Κράτη Μέλη.

Οι δύο κανονισμοί (ΕΚ) 1069/2009 και (ΕΚ) 142/2011 συνδέονται με ένα πακέτο κανονισμών όπως οι κανονισμοί για τις Μ.Σ.Ε και το Πακέτο Υγιεινής που επίσης προβλέπουν απαιτήσεις σε σχέση με τα ζωικά υποπροϊόντα.

Τι είναι τα ζωικά υποπροϊόντα

ζωικά υποπροϊόντα

Τα ζωικά υποπροϊόντα είναι υλικά ζωικής προέλευσης που δεν προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση. Τα ζωικά υποπροϊόντα μεταξύ άλλων περιλαμβάνουν:

  • Ζωοτροφές, η παρασκευή των οποίων βασίζεται σε ιχθυάλευρα και μεταποιημένες ζωικές πρωτεΐνες.
  • Οργανικά λιπάσματα και βελτιωτικά εδάφους π.χ. κοπριά, γκουανό κλπ
  • Τεχνικά προϊόντα όπως τα αντικείμενα για μάσηση, τα κυνηγετικά τρόπαια, οι δορές και τα δέρματα για την παραγωγή δερμάτινων ειδών, το μαλλί, το αίμα για την παραγωγή διαγνωστικών μέσων κ. ά.

Πάνω από 20 εκατομμύρια τόνοι ζωικών υποπροϊόντων παράγονται ετησίως στην ΕΕ από τα σφαγεία, τις εγκαταστάσεις παραγωγής τροφίμων, την γαλακτοβιομηχανία και τα νεκρά ζώα από τα αγροκτήματα (European Commision 2009).

Τα ζωικά υποπροϊόντα ορίζονται στο άρθρο 3 του Κανονισμού αριθ.  1069/2009 ως «ολόκληρα πτώματα ή μέρη πτωμάτων ζώων, προϊόντα ζωικής προέλευσης ή άλλα προϊόντα που προέρχονται από ζώα που δεν προορίζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο, μεταξύ των οποίων και τα ωοκύτταρα, τα έμβρυα και το σπέρμα» (Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1069/ 2009).

Σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1774/2002: «Ως ζωικά υποπροϊόντα ορίζονται ολόκληρα σφάγια (ή μέρη σφάγιων) ζώων ή προϊόντα ζωικής προέλευσης τα οποία δεν προορίζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο, καθώς και τα ωάρια, τα έμβρυα και το σπέρμα». Τα προϊόντα αυτά αντιστοιχούν σε πάνω από 15 εκατομμύρια τόνους κρέατος, γαλακτοκομικών προϊόντων και λοιπών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένης της κόπρου. Τα υλικά αυτά στη συνέχεια απορρίπτονται ή, εφόσον μεταποιηθούν, χρησιμοποιούνται σε πολλούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της βιομηχανίας καλλυντικών ή φαρμακευτικών προϊόντων, καθώς και για άλλες τεχνικές εφαρμογές. (Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1774/2002).

Στα ζωικά υποπροϊόντα περιλαμβάνονται υπολείμματα τροφίμων, χρησιμοποιημένα μαγειρικά έλαια, πρώην τρόφιμα, απόβλητα κρεοπωλείων και σφαγείων, το αίμα, τα φτερά, το μαλλί, τα δέρματα, τα νεκρά ζώα συντροφιάς, τα νεκρά ζώα των ζωολογικών κήπων και των τσίρκων, τα κυνηγετικά τρόπαια, η κοπριά, τα ωάρια, τα έμβρυα και το σπέρμα που δεν προορίζονται για αναπαραγωγικούς σκοπούς.» (Scottish Government n.d.).

Σύμφωνα με τον Οδηγό για την Βιομηχανία Ζωικών Υποπροϊόντων που εξέδωσε το Υπουργείο Περιβάλλοντος Τροφίμων και Αγροτικών Υποθέσεων, Οργανισμός Υγείας Zώων και Φυτών της Μεγάλης Βρετανίας: «Ζωικά υποπροϊόντα είναι σφάγια ζώων, Τμήματα ζώων, ή άλλα υλικά που προέρχονται από τα ζώα, αλλά δεν προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση. Μπορούν είτε να καταστραφούν είτε να  χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή λιπάσματος, βιοαερίου ή άλλων προϊόντων.» (United Kingdom Government 2014).

Ως «παράγωγα προϊόντα» ορίζονται τα προϊόντα που παράγονται από μία ή περισσότερες επεξεργασίες, μετασχηματισμούς ή στάδια μεταποίησης των ζωικών υποπροϊόντων (Κανονισμός (ΕΚ) αριθ.  1069/2009)

Σύμφωνα με τους Meeker & Hamilton (2006) «το υποπροϊόν ορίζεται ως ένα δευτερογενές προϊόν που λαμβάνεται κατά την παραγωγή  ενός κύριου βασικού προϊόντος και το παραπροϊόν ως το προϊόν που παράγεται συνήθως μαζί ή διαδοχικά με ένα άλλο, με το οποίο έχει ομοιότητες ή παράγεται από παρόμοια διαδικασία».

Διαχείριση ζωικών υποπροϊόντων

Τα Ζ.ΥΠ. κατηγοριοποιούνται, μεταποιούνται ή απορρίπτονται και διατίθενται με συγκεκριμένες διαδικασίες που ορίζονται από τους κανονισμούς της ΕΕ, ώστε να εξασφαλίζεται ότι:

  • Δεν θέτουν σε κίνδυνο την υγιεινή παραγωγή του κρέατος.
  • Δεν επανεμφανίζονται τυχαία ή σκόπιμα στην τροφική αλυσίδα μετά την απομάκρυνση τους από αυτή, παρεκκλίνοντας από τους προβλεπόμενους από τους κανονισμούς τρόπους διάθεσης.
  • Η υγεία των ανθρώπων και των ζώων είναι προστατευμένη και παθογόνοι μικροοργανισμοί δεν διασπείρονται από ακατάλληλους χειρισμούς
  • Οι χειρισμοί και η διάθεση των ζωικών υποπροϊόντων γίνεται με ασφαλείς και κατάλληλους χειρισμούς.

Κάθε ζωικό προϊόν που δεν προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση ή από κάποιο χρονικό σημείο ή σημείο της επεξεργασίας του και μετά δεν προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση, μετατρέπεται σε ζωικό υποπροϊόν. Για παράδειγμα, κάποια ζωικά προϊόντα  μπορεί να είναι κατάλληλα για κατανάλωση από τον άνθρωπο, αλλά δεν έχουν καμία εμπορική αξία ή δεν προορίζονται για χρήση για λόγους αισθητικής. Από την στιγμή που κάποιο υλικό χαρακτηρισθεί ως ΖΥΠ παραμένει ως τέτοιο και δεν μπορεί να επανέλθει στην τροφική αλυσίδα ως τρόφιμο.

Κατηγορίες ζωικών υποπροϊόντων

Τα ζωικά υποπροϊόντα κατηγοριοποιούνται  σε ειδικές κατηγορίες ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου που παρουσιάζουν για τη δημόσια υγεία και την υγεία των ζώων, και τα παράγωγα προϊόντα ακολουθούν κατά κύριο λόγο τους κανόνες της κατηγορίας που ανήκουν τα ζωικά υποπροϊόντα από τα οποία παράγονται. Οι κατηγορίες είναι τρεις, η 1η , η 2η  και η 3η. Τα υλικά που περιλαμβάνει η κάθε μία είναι ανάλογα του επίπεδου κινδύνου, όπως ανάλογη του κινδύνου για την δημόσια υγεία και την υγεία των ζώων είναι και η διαχείριση (χρήση ή απόρριψη)  τους. (Κανονισμός (ΕΚ) αριθ.  1069/2009, τμ. 4, αρθρ. 7 ).

Τα υλικά της κατηγορίας 1  συνιστούν τον υψηλότερο κίνδυνο για την υγεία των ανθρώπων και των ζώων. Δες το άρθρο Ζωικά Υποπροϊόντα Υλικά Κατηγορίας 1

Δείτε το άρθρο σχετικά με τον απόλυτο οδηγό ΖΥΠ τι πρέπει να ξέρετε εάν είστε επαγγελματίας ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΖΩΙΚΩΝ ΥΠΟΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΣΤΙΣ ΥΠΕΡΑΓΟΡΕΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ ΠΩΛΗΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *